Tập đọc nốt nhạc và giữ nhịp

Tập đọc nốt nhạc và giữ nhịp

Âm nhạc là những đoạn âm thanh do các nhạc cụ tạo ra có một nhịp điệu rõ rệt. Tiếng đàn, lời hát của bản nhạc có nhịp điệu khi nhanh, khi chậm, tác động vào thính giác của người nghe trong lúc thưởng thức gây ra cảm xúc vui buồn. Một bản nhạc dài 5 phút thường có đến vài trăm nhịp. Các nhịp này được ghi lại thành nhiều nhóm. Mỗi nhóm chỉ có vài nhịp cho dễ đọc và tập luyện. Trên dòng nhạc, mỗi nhóm này gọi là một phách tận cùng bằng một vạch dọc như hình dưới đây cho thấy. Tương tự như dấu chấm cho biết hết một câu văn, dấu vạch dọc này cho biết hết một phách.

Khi hết phách, bốn ký hiệu chính sau đây thường dùng để cho biết cách tiếp tục đàn hay hát như thế nào theo ý tác giả khi sang phách mới:
- Một vạch dọc mỏng, tiếp tục phách nhạc kế tiếp.
- Hai vạch dọc mỏng, tiếp tục phần kế tiếp của bản nhạc. Phần kế tiếp thường có nhiều sự thay đổi như đổi tốc độ, sang tông khác, đổi nhịp điệu khác, hay đổi lời hát khác.
- Một vạch dày theo sau một vạch mỏng và hai chấm. Sau khi dứt phách, đàn hay hát lập lại từ đầu bản nhạc hay từ đầu phần hiện tại của bản nhạc (bắt đầu từ phách kế tiếp ngay sau phách có dấu hai vạch mỏng của phần trước đó, hay bắt đầu từ phách có hai vạch dọc và dấu hai chấm trước đó).
- Một vạch dọc dày theo sau một vạch mỏng. Bản nhạc đến đây chấm dứt vì là phách cuối cùng.
Bản nhạc dù dài vài trăm phách, nhưng để đếm nhịp cho dễ, chúng ta chỉ cần đếm nhịp bắt đầu từ 1 trong mỗi phách. Mỗi phách chỉ có một số nhịp nhất định. Đa số các bản nhạc chỉ có 3 hay 4 nhịp trong một phách. Thí dụ, đếm 1, 2, 3, 4 rồi trở lại từ 1 khi thấy một vạch dọc cho biết phách đã hết và bắt đầu sang phách kế tiếp. Hình dưới đây cho thấy 4 nhịp trong một phách. Vỗ tay hay đếm 1, 2, 3, 4 tại các vị trí có gạch chéo. Nhấn mạnh hay đếm to khi trở lại 1 để nghe rõ nhịp đầu trong mỗi phách.

Phân số chỉ nhịp cho biết trong một phách có bao nhiêu nhịp. Ký hiệu của phân số một phần tư là 1/4. Trong toán học, 4/4 có nghĩa là 4 lần 1/4. Do đó phách ghi phân số chỉ nhịp 4/4 có nghĩa là phách có chứa 4 nhịp, mỗi nhịp giữ 1/4 khoảng thời gian trong phách nhạc. Trong phách có phân số chỉ nhịp 4/4, khoảng thời gian của mỗi nhịp tương ứng với trường độ của một nốt đen. Chúng ta nên phân biệt rõ 4 nhịp ở đây không có nghĩa là 4 nốt đen, mà có thể là nốt trắng, nốt một phần tám, miễn sao tổng số trường độ các nốt trong phách tương ứng với thời gian của 4 nhịp. Hình trên đây cho thấy phách có 4, 3, và 2 nhịp. Mỗi nhịp tương ứng với trường độ của một nốt đen.

Hình bên trái cho thấy cách đếm để giữ nhịp nốt tròn. Đếm 1 và bấm phím cùng một lúc. Giữ phím cho tiếng đàn ngân và liên tục đếm tiếp 2, 3, 4. Buông phím sau khi đếm 4. Tiếp tục đàn phách kế, bắt đầu đếm lại từ 1 và bấm phím tương ứng với nốt tròn.

Hình bên phải cho thấy hai phách có nốt đen và nốt trắng. Nốt trắng và nốt đen đều có thân là một vạch dọc ngắn và đầu hình tròn bầu dục. Nốt đen giữ một nhịp trong khi nốt trắng giữ hai nhịp. Tập đàn nốt trắng bằng cách giữ phím trong khi đếm nhịp 1, 2 hay 3, 4 và buông phím sau khi đếm xong 2 nhịp.

Hình bên trái cho thấy nốt đen có đầu hình bầu dục và thân là một vạch đứng dài. Đa số các bản nhạc có tốc độ không nhanh quá, nhất là các bài hát đều có nhiều nốt đen. Trong âm nhạc Tây phương, nốt đen dễ nhận diện và phổ thông nhất. Nốt đen thường giữ một nhịp. Vì vậy, rất nhiều người hiểu lầm cho là nốt đen luôn luôn giữ một nhịp.


Nốt một phần tám nhịp dùng trong những bản nhạc đàn hay hát nhanh. Trường độ hai nốt một phần tám tương ứng với một nhịp. Nói cách khác, một nốt đen tương đương với hai nốt một phần tám. Một nốt trắng tương đương với bốn nốt một phần tám. Có hai cách ghi nốt một phần tám trên dòng nhạc. Cách thứ nhất ghi giống nốt đen nhưng có thêm dấu móc trông giống như lá cờ nhỏ. Hai nốt đầu trong hình bên phải ghi theo cách thứ nhất. Cách thứ hai thường dùng khi có hai hay nhiều nốt một phần tám liên tiếp, nối lại các thân nốt bằng một đường kẻ ngang đậm. Cách này giúp dễ nhận diện những nốt nhanh có trường độ ngắn trên dòng nhạc. Tập đếm nhịp một phần tám như sau: 1 và, 2 và, 3 và, 4 và, trong phách có 4 nhịp.
Trường độ bốn nốt một phần mười sáu tương ứng với một nhịp. Tương tự như nốt một phần tám, nốt một phần mười sáu cũng có hai cách ghi lại. Dùng hai dấu móc như hai lá cờ nhỏ hay hai vạch kẻ ngang để nối nhiều nốt lại với nhau như trong hình bên trái. Tập đếm nhịp một phần mười sáu như sau: 1 ê và a, 2 ê và a, 3 ê và a, 4 ê và a, trong phách có 4 nhịp

Nốt nhịp ba. Đa số các nốt đều chia nhịp chẵn cho hai. Có nhiều trường hợp, chúng ta cần nốt nhanh hơn nốt một phần tám nhưng lại chậm hơn nốt một phần mười sáu. Nốt nhịp ba giải quyết nhu cầu này vì ba nốt hợp thành một nhịp. Nốt nhịp ba hay gặp là nốt một phần tám nhịp ba trông giống như ba nốt một phần tám có đường kẻ ngang. Để dễ nhận diện nốt nhịp ba, một số 3 nhỏ được ghi ngay bên trên vạch kẻ ngang. Trường hợp thứ hai hay gặp là nốt đen nhịp ba như trong hình bên phải (một nốt đen và một nốt một phần tám giữ một nhịp, nốt đen đàn nhanh hơn bình thường).

Tóm tắt:

Ký hiệu âm nhạc giúp ghi lại những âm điệu lúc nhanh, lúc chậm. Dấu lặng cho biết tiếng đàn đã dừng lại. Bài hát hay tiếng đàn trở nên yên lặng trong những nhịp lặng này. Nhịp lặng có thể ngắn như trường độ vài nốt một phần tám hay có thể kéo dài vài phách. Khi gặp dấu lặng trong nhiều phách liên tiếp, người đàn dương cầm có thể buông tay rời khỏi bàn phím đợi tiếng nhạc trở lại trong những phách kế tiếp. Phách 1 trong hình bên trái có dấu lặng tương đương với hai nốt đen. Trong trường hợp này, sau khi đàn hai nốt đen đếm 1, 2, rồi đếm 3, 4 trong khi ngừng đàn. Tuy ngừng đàn nhưng vẫn phải đếm nhịp liên tục. Đếm 1, 2, 3, 4 trong lúc ngưng đàn nguyên phách 2 (dấu lặng tương đương với trường độ một nốt tròn).
Nhịp nghỉ

Comments are closed.